K İ T A B I N   İ Ç E R İ Ğ İ

İ Ç İ N D E K İ L E R

BİRİNCİ BÖLÜM

YARHİSAR VE YÖRENİN TARİHİ

Giriş                                                                                     

Yarhisar’ın Yerleşim Alanı Olarak Seçilmesi                                  

Yarhisar İsminin Kökeni                                                                

Tarih Boyu Yarhisar                                                            

1-Anadolu                                                                    

2-Anadolu’ya Uygarlık Nereden Gelmiştir?                          

3-Anadolu Medeniyetleri                                                      

4-Anadolu’ya Hakim Olan Diğer Devletler                  

5-Türkler                                                                     

6-Anadolu’da Türkler                                                  

7-Yarhisar’da Yapılan Önemli Karşılamalar                          

Yarhisar’ın Tarihi Seyri                                                        

Hafik                                                                                    

Hafik’e Bağlı Yerleşim Birimleri                                                     

Yarhisar Coğrafyasındaki Tarihi Kalıntılar                                     

1-Yarhisar Coğrafyasındaki ilk yerleşim alanı             

2-Yarhisar Coğrafyasındaki Ören Yerleri                    

3-Yarhisar Coğrafyasında Bulunan Yüksek                

Tepe Mezarlıkları (Tümülüsler) ve Diğer Mezarlar                

4-Yarhisar Coğrafyasındaki Diğer Kalıntılar                         

Okuma Parçası - 1 “Ermeni Mezalimi”                                  

İKİNCİ BÖLÜM

YARHİSAR’IN COĞRAFİ YAPISI

Yarhisar’ın coğrafi konumu                                                  

Yarhisar’ın İklim Koşulları                                                    

Yarhisar’ın Bitki Örtüsü                                                                

Yarhisar’da Yer Adları                                                           

1-Tüm Yönleriyle Yarhisar’daki Mevkiler                    

2-Yarhisar Ovaları                                                                 

3-Gün Görmez Mağaraları                                          

Yarhisar’ın Su Potansiyeli                                                    

1-Yarhisar’ın Tatlı Su kaynakları                                

2-Yarhisar’da İçme Suyu Sorunun Çözümlenmesi               

3-Yarhisar’dan Geçen Irmaklar                                             

4- Yarhisar’ın Gölleri                                                   

Okuma Parçası -2 “Kanlı Göl ”                                                        

Okuma Parçası –3 “Sülük Nedir?

İnsanın Kanını Nasıl Alır?”                                                   

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

YARHİSAR’IN EKONOMİK YAPISI

Yarhisar’ın Ulaşımı                                                               

1-E-88 Karayolu                                                          

Okuma Parçası – 4  “Handaki Cinayet”                                

2-Tarihi İpek yolu (Acısu Yolu)                                              

Yarhisar’ın Tarımsal Yapısı                                                   

1-Yarhisar’da Tarımın Gelişimi                                             

2-Tarımsal Ürünlerden Elde Edilen Mamuller            

Hayvancılık                                                                           

1-Yarhisar Yaylaları ve Ağılları                                              

2-Hayvansal Ürünlerden Elde Edilen Mamuller          

3-Yarhisar’da Görülen Yabani Hayvanlar                    

Yarhisar’da Aile Bireyleri Arası İş Bölümü                                     

Yarhisar’daki Diğer Gelirler Kaynakları                               

Yarhisar’ın Yakacak Sorunları                                                        

Vergi                                                                                     

DORDÜNCÜ BÖLÜM

YARHİSAR’IN SOSYAL YAPISI

Yarhisar’daki Nüfus Hareketleri                                           

Yarhisar’daki Göçün Nedenleri                                                      

Yarhisar Kültür ve Dayanışma Dernekleri

         1-Sivas'taki Yarhisarlılar Derneği

         2-Kocaeli Gebze'deki Yarhisarlılar Derneği

         3-İstanbul'daki Yarhisarlılar Derneği      

Yarhisarlı Kimliğinin Oluşumu                                                      

Yarhisar’da Bulunan Sülâleler                                                       

Yarhisar’da Muhtarlık Yapmış Kişiler                                             

Yarhisar Nüfusuna Ait Bilgiler

Türk-Ermeni ilişkileri ve Yarhisar'da

yaşamış olan Ermeni nüfusun geçmişi                                                      

Okuma parçası –5  “Bir Türk’e Gönül Verdim”                     

Yarhisar Siyasetin Neresinde?                                                       

Okuma Parçası  -6 “Türk Siyasetinden Bir Kesit”                          

Yarhisar Evleri                                                                        

1-Yarhisar Evlerinin Yapım Aşaması                                     

2-Yarhisar Evlerinin Yapım Ustaları                            

Yarhisar Köyü Camii                                                            

Yarhisar Köyü İlkokulu                                                         

Okuma Parçası – 7  “Falaka”                                                 

Yarhisar Yunakları                                                               

Yarhisar Oda Sohbetleri                                                                

Okuma Parçası –8 “Bir Zamanlar Yarhisar                                     

BEŞİNCİ BÖLÜM

YARHİSAR’IN KÜLTÜR YAPISI

Kültür                                                                                   

Folklor                                                                                  

Türk Kültürel Değerlerinde Yarhisar                                             

Yarhisar Geleneklerinde Bayramlaşma                                

Geleneksel Yarhisar Yemekleri                                                      

Yarhisar Doğasından Toplanarak Yenen Bitkiler                           

Yarhisar’da Giyim Kuşam                                                     

1-Yarhisar’da Yöresel Kadın Giysileri                                    

2-Yarhisar’da Yöresel Erkek Giysileri                                    

Yarhisar El Sanatları                                                            

1-Kısaca Bölgesel Dokuma Kültürü                            

2-Diğer Sanatlar                                                           

Yarhisar Halk Hekimliği                                                                 

Halk Takvimine Göre Yarhisar’ın On iki Ayı                                  

Yarhisar’da evlenme gelenekleri                                           

1-Yarhisar Düğünleri                                                  

2-Yarhisar Düğünlerinde Oynanan Halaylar                  

3-Yarhisar Düğünlerinde Söylenen

Halay Türküleri                                                          

4- Yarhisar’da Söylenen Maniler                                 

5-Yarhisar Düğünlerinde Oynanan  

Güldürü Oyunları                                                     

Yarhisar’da Doğum Gelenekleri                                                     

Yarhisar’da Yöresel Çocuk Oyunları                                              

Yarhisar’da Sportif Faaliyetler                                                        

Yarhisar’da Asker Uğurlama ve Karşılama                            

Yarhisar’daki Efsaneler                                                         

İnançlar                                                                                 

Yarhisar Yöresine Özgü Edebî Üslup                                             

Yarhisar ve Yöreye Ait Şiirler                                                

Yarhisar Halk Fıkraları                                                          

Yarhisar Köyü Mezarlığı                                                                 

İslâmiyet’e Göre Ölüm ve Ölüm Töreni                                 

Teşekkür                                                                               

Kaynakçalar                                                                                   

Ö N S Ö Z

Coğrafyacıların Küçük Asya adını verdikleri Anadolu, Asya ile Avrupa arasında uzanan, üç yanı denizler ve sıradağlarla korunmuş bir yarımadadır. Farklı iklim kuşaklarında bulunması ve bereketli topraklarıyla yüzyıllar boyunca insanoğlunun göçlerine uğramış olması nedeniyle, çeşitli yönlerden gelen toplulukların oluşturdukları uygarlıklara yurt olmuştur.

Anadolu, 11. yüzyıldan itibaren Türk-İslâm kültürel değerleriyle tanışıp kaynaşarak bugünkü yüksek Anadolu medeniyetinin oluşmasına tanık olmuştur. 18. yüzyılın sonlarına doğru Avrupa’da sanayi devriminin başlamasıyla Batı’daki yükselen değerler, zamanla tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de nüfus dengelerini değiştirmiştir. Tarihin derinliklerinden günümüze varlığını aktaran birçok Anadolu yerleşim alanları 20. yüzyılın sonlarına doğru virane olmuşlardır.

Avrupa’da 18. yüzyılın sonlarına doğru gerçekleştirilen sanayi devrimi, dünyamızda yeni kentlerin ve yeni kültürel değerlerin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Batı, gerçekleştirdiği sanayi devrimiyle planlı ve programlı bir şekilde gelişmesini sürdürürken, ne yazık ki Doğu, aynı performansı gösterememiştir.

Ulusumuz geç de olsa 20. yüzyılın başlarından itibaren bu endüstriyel gelişim içerisinde kendi yerini almıştır. Endüstri devrimini gerçekleştiren Batıyla aramızdaki gelişmişlik farkını kapatabilmek için ülkemizde hızlı bir kalkınma programının uygulamaya konulduğu gözlemlenmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında yatırımlar ülke genelinde plânlı, programlı ve dengeli bir şekilde yapılmaktayken, daha sonraki yıllarda tamamen Batı illeri ağırlıklı bir kalkınmaya yönelinmiştir. Bunda özellikle devlet yatırımlarının azalmasına paralel olarak özel sektörde kâr kaygısıyla –ulaşım, altyapı, piyasaya yakınlık vb. nedenlerle- yatırımlarını Batı’daki kentlere kaydırmıştır. Anadolu’nun bölgesel nüfus dengeleri göz önüne alınmayarak plânsız, programsız bir şekilde kalkınmanın yıllar sonra olumsuz etkileri görülmüştür. 20. yüzyılın sonuna gelindiğinde Ülkemizin doğusuyla batısı arasında kişi başına düşen milli gelirdeki dengesizlik hat safhaya çıkmıştır. Bunun neticesinde ülkemizde bölgesel göç başlayarak Anadolu’da âdeta gurbet asrı yaşanır olmuştur. Anadolu köyleri, Anadolu ilçeleri, daha da acısı Anadolu illeri boşalmaktadır. Anadolu insanı, plânsız ve kontrolsüz gelişen endüstri bölgelerine çöreklenmektedir.

Anadolu insanını, öz yurdundan koparan, onu alıp uzaklara götüren, yanlış ekonomi politikalarıdır. Ülkemizde, bölgesel kalkınma plânlarının olmayışı veya çok geç hazırlanmış olması bölgesel göçü durduracak düzeyde değildir. 20.yüzyılın sonlarına doğru, özellikle Orta ve Doğu Anadolu’nun ekonomik kaynaklarının verimli kullanılamayışı sonucu, bölge terk edilerek, bölgesel bir çöküşe sürüklendiğine şahit olmaktayız.

Anadolu insanını bölgesel hareketliliğe zorlayan en büyük etken, yukarıda belirttiğimiz ekonomik nedenlerdir. Bölgesel hareketlilik toplumların kültürel değerlerini çok derinden etkilemiştir. Anadolu insanının ekonomik sıkıntılarını çok iyi bilen emperyalist Batı, bunu her fırsatta baskı ve menfaat unsuru olarak kullanmaktan hiç de geri kalmamıştır. Emperyalist Batının, 18. yüzyılın sonlarına doğru gerçekleştirdiği sanayi devrimiyle, diğer ulusların önüne geçtiği de bir gerçektir. Batı, başta ulusumuz olmak üzere, tüm Doğu toplumlarına kendi yapay kültürünü sinema ve medya aracılığıyla sürekli empoze etmektedir. Batının bu sinsi kültür emperyalizmi, özellikle plânsız ve programsız gelişen metropol kentlerde kendini göstermeye başlayarak Türk-İslâm kültürel değerleriyle uyuşmayan kozmopolit bir kültürün oluşmasına neden olmuştur. Köyden kente göçün nedenlerinden birisini oluşturan kentlerdeki kültürel yaşamın çekiciliği, maalesef beraberinde kendi değerlerinden koparılmış insanların başlangıçta kültürel bir boşluk yaşamasına, arkasından da büyük bir kültürel yozlaşmışlıkla karşılaşmasına neden olmuştur. Bu durumu özellikle köyden kente göç eden insanların çocuklarının oluşturduğu ikinci nesilde görmek mümkündür.

Ülkemizde hızlı bir nüfus artışı olmasına rağmen, Anadolu diyarları boşalmıştır. Bunun en bariz örneklerinden biri de Anadolu’nun köylerinde yaşanmaktadır. Örneğin 2003 yılı itibarıyla yaklaşık 5.000 Yarhisar'lı köy dışında yaşamaktadır.

Yarhisar’ın kültürel değerleri hakkında bilgisine baş vurduğumuz insanlar hep “Ah” çekip, “Nerede o eski günler.” deyip, anlatmaya başladıklarında, biz de o eski günleri bu günlerle kıyaslamaktayız ve sonuç olarak sosyo-ekonomik sıkıntıların insanımızı gurbete gönderdiği gibi, kültürel değerlerimizi de tarihin derin ve karanlık sayfalarına göndermiş, olduğunu görmekteyiz.

Anadolu insanı doğduğu yerde değil, doyduğu yerde yaşamaktadır. Anadolu insanı kültürünü davullu zurnalı halaylarda değil, batı tarzı salonlarda aramaktadır.

Yarhisar’ın tarihini, kültürünü, sosyo-ekonomik yapısını kısaca “Yarhisar’da yaşam nasıl başladı, nasıl devam ediyor.” sorularına araştırma ve incelemelerimdeki gözlemlerime dayanarak cevaplamaya çalıştım.

Yarhisar, Tarihi İpek Yolu üzerinde bulanan Neolitik dönemden itibaren sürekli yerleşim birimi olarak kalmıştır. Bu gün Yarhisar, Anadolu bozkırlarında kendi kaderine terk edilmiş bir köydür. Bizler o köyden ayrılmış, ülkemizin hatta dünyanın herhangi bir köşesinde yaşıyor olabiliriz. Fakat unutamayacağımız bir gerçek vardır ki, o da Yarhisarlı oluşumuzdur. O toprağın, o kültürün özünden gelişimizdir. Göz ardı ettiğimiz Yarhisar’ın tarihi Anadolu’nun tarihi kadar eskidir. Yarhisar yerleşkesinde bunun bir çok kanıtı bulunmaktadır.

Bu kitabın temel amaçlarından bir tanesi de şu anda Yarhisar’dan uzakta yaşayan kendi insanına “Dünyanın neresinde olursan ol, sen Yarhisar'lısın, özünü uzaklarda değil Yarhisar’da ara! Seni kazanan, seni büyüten, seni bu günlere taşıyan Yarhisar’ın kara bağrında yatan ecdadındır.” mesajını vermektir.

Dolayısıyla, bilgi ve teknolojinin hakim olduğu çağımızda, kültürel değerlerimiz bir bir yok olmaktadır. Bu eseri hazırlarken tamamen kaybolmaya yüz tutmuş Yarhisar gerçeklerinden yola çıkarak, senin de gelecek nesillere “Evladım senin atan o topraklarda, işte bu hayatı yaşayarak senin bu günlere gelmeni sağladı” diyebilmen için Yarhisar gerçeğini yazdım.

Bu eseri hazırlarken diğer bir amacımız da; Gurbet asrında yetişen nesillere ata diyarını tanıtmak. O eski güzel günleri yaşamış olanlara bir kez olsun, o günleri hatırlatmaktır.

Geçmişten günümüze yansıyan Yarhisar adına kayda değer yazılmış, çizilmiş hiçbir dokümana rastlanmamış olması bizim adımıza büyük bir üzüntü kaynağı olmuştur. Bu nedenle tek bilgi kaynağımız, Yarhisar’da yaşayan bir avuç insan oldu. Dileğimiz elinizdeki bu kitabın hiç olmazsa bundan sonra Yarhisar’la ilgili yazılacak başka eserlere kaynak olmasıdır.

                                                                               Hasan Ali ÇAVUŞOĞLU

                                     Sivas-2003

BİRİNCİ BÖLÜM

YARHİSAR VE YÖRENİN TARİHİ

G İ R İ Ş

Asya’yı Avrupa’ya bağlayan Anadolu yarımadası, insanlık tarihi boyunca Doğulu ve Batılı birçok kavmin sürekli akınına maruz kalmıştır. Bu akınlar sonucunda, Anadolu’da bir çok farklı medeniyetler kurulmuş ve bu medeniyetlerinin miraslarının toplamıyla da bugünkü yüksek Anadolu kültürü oluşmuştur. Anadolu’nun neredeyse tam ortasında bulunan Yarhisar, M. Ö. 7 bin yıllarından beri bu kültürlerin etkisini bünyesinde bulundurmuş ve Anadolu’nun küçük bir aynası durumuna gelmiştir. Nitekim 20. yüzyılın başlarından beri yörede yapılan arkeolojik araştırmalar sonucunda, Yarhisar ve çevresinde Neolitik Dönemden başlayarak, Türklerin Anadolu’ya gelişine kadar kesintisiz medeniyetlerin varlığı tespit edilmiştir.

Yarhisar’ın kültürel yapısı, M. S. 11. yüzyılda Türklerin Anadolu’ya gelmesiyle daha da renkli bir hale gelmiş, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Dönemi’nin zengin miraslarıyla da bugünkü zengin kültürü oluşmuştur.

Bu çalışmada Sivas ili Hafik ilçesine bağlı Yarhisar Köyünün tarihi, coğrafi yapısı, gelenek ve görenekleri anlatılmaya çalışılmıştır. Umarım bu çalışma, bölge hakkında bilgi edinmek isteyenlere bir ışık tutar.

Devam ..............................

NOT:

Köyümüzün Tarihi ve Kültürel Değerlerine ışık tutan bu eser tamamlanmıştır.

Tamamen Yarhisarlıların bilgisine baş vurularak objektif bir yaklaşımla 2 yılda hazırlanmıştır.

Yaklaşık 400 sayfadan oluşan bu kitap tüm Yarhisar’lıların evinde bulunması gerekli bir eserdir.

Copyrigt © 2004 Hasan Ali ÇAVUŞOĞLU

Kitabın tüm yayın hakları Hasan Ali ÇAVUŞOĞLU' na aittir.

Kaynak gösterilmeden kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz,

hiçbir şekilde kopya edilemez,çoğaltılamaz ve yayımlanamaz.